Znane postacie
Polish English French German

Dymitr z Gorajaozdobnik Historia Kraśnika nierozerwalnie związana jest z rodem Gorajskich. Początek tej rodziny łączony jest z panowaniem w Polsce ostatniego z Piastów – Kazimierza Wielkiego, który podjął wielkie dzieło umocnienia i rozbudowy Królestwa Polskiego. Wielkim wyzwaniem dla Kazimierza było pozyskanie zdolnych, ambitnych ludzi, którzy mieli realizować plan budowy silnego państwa polskiego. Takich odpowiednich ludzi poszukiwał polski król, nie tylko pośród przedstawicieli polskich rodów rycerskich, ale również wśród elit nowych ziem, które sukcesywnie wchodziły w skład państwa polskiego, w tym z Rusi Czerwonej, która obejmowała tereny dzisiejszego pogranicza polsko-ukraińskiego. Ruś Czerwona weszła w skład Królestwa Polskiego w połowie XIV wieku. To właśnie stamtąd pochodził bojarski ród Korczaków, który przybył do Polski w 1353 roku. Głowa rodziny Piotr Korczak, ojciec dwóch synów Dymitra i Iwana został wojewodą żydaczowskim. Było to na tyle intratne stanowisko, że Kazimierz Wielki spełnił prośbę nowego wojewody i jego syna Dymitra włączył w skład swojego dworu. Tak rozpoczęła się błyskotliwa kariera Dymitra. Ten prawosławny Rusin z pochodzenia, wykorzystał szansę jaką otworzył przed nim ojciec. Ogromną pracowitością i talentem w zjednywaniu sobie ludzi osiągnął szybko znaczące miejsce wśród bliskich współpracowników króla. Stały kontakt z katolickim otoczeniem, w tym z dostojnikami kościoła katolickiego spowodowały, że zarówno Dymitr, jak i jego brat Iwan przeszli na katolicyzm. Znane są bliskie kontakty Dymitra z jednym z architektów reform Kazimierza Wielkiego - arcybiskupem gnieźnieńskim Jarosławem Bogorią ze Skotnik. O talencie młodego Dymitra świadczy fakt, iż w  1364 roku zostaje jednym z dwóch podskarbich Królestwa Polskiego. Był to wówczas urząd będący odpowiednikiem współczesnego ministra finansów, który władca powierzał ludziom, obdarzanym pełnym zaufaniem. Następcą Kazimierza Wielkiego na polskim tronie został Ludwik Andegaweński, który pozostawił na urzędzie podskarbiego Dymitra już jako jedynego człowieka odpowiedzialnego za sprawy skarbu Królestwa.

Wkrótce Dymitr stal się właścicielem jednego z najwięk­szych w Polsce latyfundium możnowładczego. 26 lipca 1377 roku w obozie wojskowym pod Beł­zem, król Ludwik Węgierski wydał dokument, w którym  nadawał braciom Dymitrowi i Iwa­nowi z Klecia gród Goraj i będący własnością królewską Kraśnik wraz z wsiami: Stróżą, Wyżnicą i Rzeczycą. Król jednocześnie zezwalał Dymitro­wi i Iwanowi na lokację Kraśnika na prawie niemieckim.

ozdobnik Dymitr jako człowiek o szerokich horyzontach nie ograniczał swojej aktywności do czynności związanych z obowiązkami podskarbiego koronnego. Brał aktywny udział we wszystkich ważnych wydarzeniach w życiu Polski. Miał również duży wpływ na córkę Ludwika - Jadwigę, która po śmierci ojca została polską królową. Jako opiekun młodej królowej powstrzymał ją od ślubu z Wilhelmem Habsburgiem uniemożliwiając jej ucieczkę z Krakowa. Fakt ten uwiecznił w swoim obrazie Jan Matejko. W nagrodę Dymitr otrzymał miasteczko Szczebrzeszyn wraz z okolicą. W 1386 r. Jagiełło wysłał Dymitra z Goraja jako posła do Prus w celu zaproszenia wielkiego mistrza krzyżackiego Zollera na swój ślub Jadwigą. W 1390 został marszałkiem Królestwa. Około 1390 ożenił się z córką wojewody krakowskiego z historycznego rodu Awdańców - Beatą z Bożego Daru. Od tej pory Boży Dar stał się nową rezydencją rodziny. Z Beatą miał trzy córki: Annę, Elżbietę i Katarzynę. Córkę Katarzynę wydano w 1413 r. za mąż za wojewodę sandomierskiego - Dobiesława z Oleśnicy, uczestnika bitwy pod Grunwaldem i dowódcę oblężenia Malborka. Córkę Elżbietę wydano za Dobrosława Szamotulskiego, a Anna w 1405 r. poślubiła podstolego krakowskiego, Andrzeja Tęczyńskiego, herbu Topór. Zięciem Dymitra był też Jan Oleśnicki marszałek Królestwa Polskiego, kasztelan, wojewoda sandomierski.

Mądra i skuteczna a przede wszystkim lojalna służba polskim władcom zaowocowała w dziejach rodu Korczaków licznymi królewskimi nadaniami. U szczytu kariery Dymitr był właścicielem 30 wsi i kilku miast, w tym Goraja i Kraśnika. Jego żona Beata wniosła w posagu też nie mały majątek z rodową siedzibą w Bożymdarze. Ostatnie lata swojego bogatego w różnorodne wydarzenia życia spędził Dymitr, właśnie, w Bożymdarze gdzie zmarł w dniu 24 lutego 1400 roku. Został przez żonę pochowany w klasztorze franciszkańskim w Zawichoście. Na uwagę zasługuje fakt, iż Dymitr Gorajski służył trzem dynastiom: Piastom za panowania Kazimie­rza Wielkiego, Andegawenom - za Ludwika Węgierskiego i Ja­dwigi, Jagiellonom - za Władysława Jagiełły.

ozdobnik2

herb teczynscyozdobnik Kolejnymi właścicielami Kraśnika był ród małopolski Tęczyńskich herbu Topór. Po śmierci Dymitra Gorajskiego, jego córka Anna w 1405 roku poślubiła podstolego krakowskiego Andrzeja Tęczyńskiego. W taki oto sposób Kraśnik jako wiano Anny wszedł w skład majątku Tęczyńskich. Oficjalna siedzibą rodu Kraśnik stał się jednak dopiero za czasów Jana Tęczyńskiego. Był  synem  Andrzeja Tęczyńskiego  oraz Jadwigi z Melsztyna. Jego ojciec wspomniany Andrzej Tęczyński zwany również Rabsztyńskim lub Melsztyńskim ( od nazwy dóbr rodowych żony) nie pełnił żadnych oficjalnych stanowisk państwowych, a zasłynął jedynie z burzliwego incydentu, podczas którego został zamordowany przez mieszczan krakowskich w 1461 roku. Wydarzenie to zostało opisane przez anonimowego autora w wierszu datowanym na koniec XV wieku. Scenę samosądu mieszczan krakowskich na Andrzeju Tęczyńskim przedstawił również Jan Matejko w obrazie Zabójstwo Tęczyńskiego. Nie wiadomo dokładnie kiedy urodził się Jan Tęczyński. W latach 1485-1490 pełnił funkcję kasztelana wiślickiego. Po małżeństwie z Barbarą z Woli Konińskiej ( obecnie Końskowola koło Puław)  wszedł w posiadanie Woli Konińskiej wraz z kilkoma wsiami. Po ojcu Andrzeju, jako jedyny spadkobierca otrzymał również  dobra kraśnickie. To właśnie Jan Tęczyński ustanowił Kraśnik siedzibą rodu, którą upiększył i uczynił ośrodkiem życia kulturalnego. Przekazał również kraśnickiemu Zakonowi Kanoników Regularnych czterołanowy folwark Pasieka. Zmarł na przełomie 1498/99 roku i prawdopodobnie pochowany został w Kraśniku. 

zamek tenczynozdobnik Rodzina Tęczyńskich h. Topór jest jedną z najważniejszych rodzin średniowiecznej Polski. W zasadzie należy mówić o całej grupie rodzin pieczętujących się na ogół herbem Topór. Legenda raczej słusznie dopatruje się ich pochodzenia od jakiegoś księcia sprzed okresu Mieszka I lub wojewody z okresu jego pradziadów. Faktem jest że od najstarszych znanych czasów rodziny herbu Topór zajmują ważne pozycje w Państwie, utrzymując np. wielkie latyfundium tuż pod murem wawelskim w Krakowie. We wczesnym okresie państwowości Tęczyńscy brali udział w ruchach które potencjalnie mogły by im przynieść przewrót i panowanie w Polsce, co może być śladem ambicji książęcych, lub pamięci bycia rodem książęcym któregoś z plemion zaanektowanych przez Piastów. Toporowie rozrastali się przyjmując w średniowieczu różne nazwiska np. Balickich, Ossolińskich, znanych i także o nieznanych nam koneksjach. Nazwisko Tęczyńscy przyjęła najznamienitsza gałąź rodu, która przedtem miała gniazdo w Morawicy. Gałąź ta przybrała to nazwisko po objęciu i zbudowaniu zamku w Tęczynie.

ozdobnik2

jan baptyska teczynskiozdobnik Postacią, która rozsławiła Kraśnik i rodzinę Tęczyńskich był niewątpliwie Jan Baptysta Tęczyński. Urodzony w 1540 roku młody szlachcic robił błyskotliwą karierę. Jego ojcem był Stanisław Gabriel Tęczyński h. Topór, kasztelan lwowski, wojewoda krakowski i sandomierski. Matką była Anna Bogusz, a siostrą Katarzyna Tęczyńska (1544-1592), która była żoną Jerzego Olelkowicza a następnie Krzysztofa Mikołaja Pioruna Radziwiłła. Już w 1560 roku Jan Baptysta został starostą lubelskim, w 1561 starostą urzędowskim, a w 1563 starostą bełskim. Był w tym czasie najmłodszym senatorem Rzeczypospolitej. W młodości studiował w Akademii Krakowskiej. W roku 1556 jego ojciec Stanisław wysyła go z Kraśnika na naukę do Francji. Jego pobyt we Francji trwa cztery lata. W tym czasie odwiedza również Bazyleę (1557) oraz Hiszpanię ( 1559-1560). Jego znajomość języków obcych, talent dyplomatyczny oraz obycie polityczne wykorzystał król Zygmunt II August. Jako dyplomata udawał się do Szwecji i Finlandii. Podczas wyprawy do Szwecji poznał i zakochał się ze wzajemnością w siostrze króla Szwecji – Eryka XIV. Po powrocie do Kraśnika rozpoczął zdobywanie funduszy na wyprawę weselną po rękę ukochanej Cecylii. W tym celu zastawił Kraśnik wraz z okolicznymi wsiami swoim kuzynom Janowi i Andrzejowi.

We wrześniu 1563 roku Jan Baptysta wyruszył z Kazimierza nad Wisłą drogą morską wraz ze swoim kuzynem Janem Tęczyńskim - starostą rohatyńskim i towarzyszącym im orszakiem, by sfinalizować zabiegi o rękę Cecylii. Do ślubu jednak nie doszło. W drodze do Szwecji Tęczyńscy zostali uwięzieni przez Duńczyków, którzy wtedy prowadzili na Bałtyku wojnę ze Szwedami. Trudów duńskiego więzienia nie wytrzymał Jan Baptysta, który zmarł w grudniu 1563 roku w więzieniu w Kopenhadze. Jego ciało sprowadził do Polski kuzyn – ordynat Jan Zamoyski który prawdopodobnie był też fundatorem nagrobka, wykonanego w pracowni słynnego renesansowego rzeźbiarza Santi Gucciego. Jan Baptysta został pochowany w kościele parafialnym w Kraśniku, w rodzinnej kaplicy. Historię tej miłości i nieszczęśliwej podróży opisał Jan Kochanowski w utworze Pamiątka wszystkimi cnotami hojnie obdarzonemu Janowi Baptyście hrabi na Tęczynie.

Poznaj niesamowitą legendę o Janie i Cecylii »

ozdobnik2

jan zamoyskiozdobnik Pod koniec XVI wieku rodzina Tęczyńskich stopniowo traci wpływy w Kraśniku. Wówczas Tęczyńscy wchodzą w bliższe związki z jednym z najpotężniejszych rodów litewskich – Radziwiłłami. Nie był to dla miasta szczęśliwy okres bowiem dobra rodzinne przeżywały kryzys, były zaniedbane oraz mocno zadłużone.

W 1604 r. kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski wykupił zadłużone miasto od Zofii Słuckiej Olelkowicz, żony Janusza VI Radziwiłła, włączając je w skład swojej ordynacji. W taki oto sposób miasto przeszło w ręce jednego z najbardziej wpływowych osób w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej – hetmana Jana Zamoyskiego. Przez ponad 200 lat Kraśnik będzie się znajdował w rękach rodziny Zamoyskich.

Legenda rodu Zamoyskich miała długie dzieje. Już Jan Długosz wspominał o wydarzeniu po bitwie pod Płowcami w 1331 r., kiedy to na pole bitwy powrócił król Władysław Łokietek, aby pozbierać rannych i zabitych. Wówczas między trupami odnaleziony zostaje przekłuty wieloma włóczniami rycerz Florian trzymający w rękach własne jelita i wnętrzności. Na słowa króla Łokietka o jego cierpieniu Florian ponoć odpowiedział, iż bardziej dotkliwe jest znoszenie przykrego sąsiada niż ból związany z ranami. Wprawdzie opowieść ta jest kwestionowana przez historyków,  ale legenda wpłynęła na herb rodu – trzy skrzyżowane złote kopie oraz nowe zawołanie – Jelita.

ozdobnik Kolebką rodu Zamoyskich była znajdująca się w ziemi łęczyckiej wieś Łaźnin. Dlatego też członkowie tego rodu pisali się wówczas Łaźnińscy lub z Łaźnina. W połowie XV wieku jeden z przedstawicieli rodu – Tomasz postanowił porzucić rodzinne dobra. Jedną z przyczyn było postępujące przeludnienie ziemi łęczyckiej oraz migracja szlachty na wschód ku żyznym terenom, związanym z Koroną dzięki przyłączeniu przez Kazimierza Wielkiego Rusi Halickiej oraz późniejszym uniom z Litwą. W ten sposób w 1447 r. wspomniany Tomasz z Łaźnina zakupił od Andrzeja Piwo położone na granicy województwa bełskiego dwie wsie: Wierzba i Zamość. Nowa siedziba rodu, Stary Zamość, nie była ani grodem, ani warownią, a jedynie wsią bez większego znaczenia. Ale od jego nazwy Tomasz został nazwany Zamoyskim. Dobra Zamoyskich swój największy rozwój zawdzięczają urodzonemu w 1542 r. Janowi. Za młodu przeznaczony do stanu duchownego, wskutek bezdzietności swojego stryja Floriana został jedynym sukcesorem dóbr. Był to człowiek niezwykle ambitny, sumienny, starający zgłębiać wiedzę w duchu renesansowego wykształcenia. Podstawy swojej edukacji stawiał w szkole w Krasnymstawie pod okiem nauczyciela Wojciecha Ostrowskiego. Kolejnym etapem jego edukacji były studia we Francji oraz w Strasburgu, gdzie był słuchaczem humanistycznego gimnazjum protestanckiego. Ostatnim etapem jego kariery naukowej był popularny wśród wielu dygnitarzy z Polski Uniwersytet w Padwie. Miał zaszczyt studiować na uczelni, którą ukończyli między innymi Mikołaj Kopernik, Stanisław Orzechowski, Marcin Kromer czy Jan Kochanowski. W 1563 r. Jan Zamoyski został wybrany rektorem Uniwersytetu Prawników w Padwie.
O jego roli w kierowaniu uczelnią świadczy pamiątkowa tablica wmurowana w jeden z krużganków Uniwersytetu w Padwie. Jan Zamoyski wrócił do kraju w 1565 r. z dyplomem doktora obojga praw. Zdobytą wiedzę oraz doświadczenie wykorzystał w karierze dworskiej u Zygmunta II Augusta. Zaowocowało to nowymi nadaniami ziemskimi, które powiększały jego majątek. Jednak największe triumfy święci Jan Zamoyski za panowania Stefana Batorego. To właśnie drugi król elekcyjny nadał Zamoyskiemu podkanclerstwo, a w 1578 r. kanclerstwo. Podczas trzeciej wolnej elekcji poparł kandydaturę Zygmunta Wazy, który to właśnie kanclerzowi zawdzięcza tron polski. Jednak wkrótce drogi króla i Jana Zamoyskiego się rozeszły. Wycofanie się z życia publicznego wykorzystał Jan Zamoyski  do rozbudowy swojego majątku.

ordynacja

ozdobnik W 1589 r. powołał do życia ordynację, czyli niepodzielny majątek dziedziczony przez najstarszego syna – ordynata. Powstawała poprzez wyłączenie określonego obszaru ziemskiego spod ogólnych przepisów prawa i nadanie mu specjalnego, zatwierdzonego przez sejm statutu. Ordynacja Zamoyskich była drugą, po utworzonych trzy lata wcześniej Radziwiłłów. Obejmowała 6 miast oraz około 150 wsi znajdujących się na terenie ziemi bełskiej, chełmskiej, lubelskiej i przemyskiej. Jej stolicą był Zamość – nowoczesne miasto założone w 1580 r. na terenie dawnej wsi Skokówka. W Zamościu mieściła się rezydencja kanclerza, kolegiata, Akademia Zamojska oraz trybunał. Miasto zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernardo Morando nawiązywało do wzorów miast Odrodzenia. Kraśnik wszedł w skład ordynacji w 1604 r., kiedy to Jan Zamoyski wykupił zadłużone dobra od Zofii Słuckiej Olelkowicz. Kanclerz Jan Zamoyski zarządzał nowym nabytkiem niezbyt długo, gdyż w 1605 r. zmarł, przekazując swoją ordynację w ręce jedynego syna, urodzonego w roku 1594, Tomasza. II ordynat spełnił nadzieje i oczekiwania ojca wchodząc do senatu, piastując urząd podkanclerzego, a od 1635 r. kanclerza wielkiego koronnego. Jednak w przeciwieństwie do ojca nie musiał walczyć o własną pozycję, a jedynie kontynuował dzieło założyciela ordynacji. Jako właściciel Kraśnika Tomasz Zamoyski dbał o jego rozwój gospodarczy. Nadawał liczne przywileje cechom miejskim działającym w Kraśniku. W 1621 r. potwierdził prawa cechu krawców, a dwa lata później cechu  tkaczy. W 1622 r. nadał miastu grunta nazywane Rokicina, które ciągnęły się od klasztornej sadzawki po stawek Grzebielny. Na okres jego rządów przypada również zaostrzenie relacji polsko–żydowskich w mieście. Przyczyną tych wydarzeń był pożar miasta w 1637 r., o którego spowodowanie posądzono miejscowego Żyda imieniem Boruch. Pod wpływem mieszkańców Kraśnika ordynat Tomasz Zamoyski wydał w listopadzie 1637 r. dekret, w którym zakazał Żydom odbudowy domów i kramów w rynku, wytyczając jednocześnie nowy zasięg dzielnicy żydowskiej znajdującej się po  południowej stronie rynku. Dekret ten został jeszcze potwierdzony w 1643 r. oraz uzupełniony o zakaz publicznego wynoszenia zmarłych przez Żydów. Został jednak uchylony w 1661 r., pozwalając Żydom na swobodne osiedlanie się w rynku oraz prowadzenie tam działalności gospodarczej. Z ksiąg miejskich z tego okresu pochodzi jeszcze wzmianka z 1661 r., w której kolejny ordynat Jan Zamoyski nadaje szlachcicowi Borkowskiemu Zamczysko wraz z sadem, łąkami i domami należącymi niegdyś do zamku, wyłączając ich jednocześnie spod sądownictwa miejskiego i ordynacji.

ozdobnik W połowie XVII wieku Kraśnik przeżywa trudne chwile związane z najazdami Kozaków – powstanie Chmielnickiego oraz Szwedów – potop szwedzki. W ich wyniku miasto zostaje wielokrotnie splądrowane oraz grabione przez obce wojska. Ciężar odbudowy Kraśnika spada na III ordynata, urodzonego w 1627 r. jedynego syna Tomasza – Jana Sobiepana. To właśnie Jan Zamoyski chcąc odbudować miasto ze zniszczeń w 1659 r. nadaje trzy lata wolnizny od podatków i opłat dla mieszkańców osiedlających się w mieście. Właściciel Kraśnika mógł sobie na to pozwolić, gdyż dzięki dobrom wniesionym przez matkę oraz małżeństwu z Marią Kazimierą d’Arquien dysponował majątkiem przewyższającym dobra ojca i dziada. Jego bezpotomna śmierć w 1665 r. pozwoliła objąć urząd IV ordynata przedstawicielowi bocznej, młodszej linii rodu Zamoyskich – Marcinowi. Ten średnio zamożny szlachcic objął ordynację w 1676 r., awansując tym samym do grona największych posiadaczy ziemskich w Rzeczypospolitej. Współpraca Marcina Zamoyskiego z królem Janem III Sobieskim zaowocowała tytułem wojewody lubelskiego oraz urzędem podskarbiego wielkiego koronnego.

ozdobnik XVIII wiek przyniósł Ordynacji Zamoyskich liczne zniszczenia, podobnie jak całej Rzeczypospolitej. Wojna północna, ingerencja państw ościennych w wewnętrzne sprawy Polski, upadek aparatu państwowego zwiastowały rychły kres państwa. Nowa linia ordynatów nie wydała tak wybitnych jednostek jak kanclerz Jan Zamoyski, jednak kolejni przedstawiciele rodu starali się odbudować potęgę ordynacji. Niestety Kraśnik jako miasto peryferyjne ordynacji nie cieszył się specjalnymi względami Zamoyskich. Rezydowali oni w Zamościu, a w Kraśniku przebywali tylko zarządcy klucza kraśnickiego. W 1700 r. Anna Zamoyska wraz z synem Tomaszem Józefem ufundowali w Kraśniku klasztor Zakonnych Obserwantek.
Podobnie w latach 1758–1761 wzniesiono w Kraśniku murowany budynek obecnego kościoła Ducha Świętego i drewniany szpital dla ubogich, których fundatorem był ordynat Klemens Zamoyski. Pod koniec XVIII wieku ordynat Andrzej Zamoyski, a następnie jego syn Aleksander prowadzili akcję osadniczą, w wyniku której w kluczu kraśnickim powstały nowe wsie. Były to Pułankowice, Moczydła, Szastarka i Wola Rudnicka.

ozdobnik Okres zaborów to postępujący upadek ordynacji oraz Kraśnika. W 1796 r. miasto wchodzi w skład zaboru austriackiego, w 1809 r. Ziemia Lubelska i Kraśnik znalazły się w Księstwie Warszawskim, a w 1816 r. miasto weszło w skład Obwodu Zamojskiego, przekształconego w powiat zamojski w 1842 r. Ostatnim właścicielem miasta pochodzącym z rodziny Zamoyskich był XIII ordynat – Konstanty (1799–1866). Objął on ordynację już w 1835 r., po dokonanym wcześniej podziale majątku. Jego wyjazd do Anglii, którą był zafascynowany, liczne sprzeczki z rodziną, represje carskie po powstaniu listopadowym doprowadziły do poważnego osłabienia ekonomicznego ordynacji. Jednak pomimo tych przeciwności i dzięki wsparciu ojca, który miał dobre kontakty z namiestnikiem Królestwa Iwanem Paskiewiczem udało mu się przeprowadzić w dobrach rodzinnych pierwsze uwłaszczenie w zaborze rosyjskim. Reformę tę zakończono w całej ordynacji w 1844 r. Zyskała ona rozgłos w całym kraju. Jednak wkrótce ponownie wyjechał do Anglii, przenosząc kapitały ordynacji do jednego z banków angielskich. Również nakazał, aby wszelkie dochody z ordynacji wpłacane były do tegoż banku. Wpłynęło to oczywiście negatywnie na stan finansów ordynacji. Ostatni właściciel Kraśnika – XIII ordynat zmarł w Londynie w 1866 r. Jego ciało przewieziono do Zamościa.

Panowanie Zamoyskich w Kraśniku kończy się po upadku powstania styczniowego. W 1866 r. w wyniku ukazu carskiego nastąpiło uwłaszczenie Kraśnika. W następnym roku w wyniku reformy administracyjnej miasto weszło w skład nowopowstałego powiatu janowskiego Guberni Lubelskiej.

ozdobnik2

jan z lublinaozdobnik Jan z Lublina, organista, twórca słynnej tabulatury organowej (ok. 1538-1548) Tabulatura Ioannis de Lyublyn Canonic[orum] Reg[u]lariu[m] de Crasnyk 1540, zawierającej liczne utwory przeznaczone do grania na organach oraz wszystkich innych rodzajach instrumentów klawiszowych. Jan z Lublina związany był z klasztorem Kanoników Regularnych w Kraśniku (wśród członków zakonu nie znaleziono jednak jego nazwiska). Uważa się, że jeden ze wpisów figurujących w "Statua nec non liber promotionum" jako Jan z Lublina może należeć do niego. Bliższe wiadomości o jego życiu i działalności są nieznane. Być może jest identyczny z jednym z dwóch Janów, z których pierwszy uzyskał magisterium in artibus et philosophia w 1499 r., a drugi baccalariatus in artibus w 1508 r. w Akademii Kazimierzowskiej w Krakowie. 

ozdobnik2

ks.zielinskiozdobnik Ksiądz Stanisław Zieliński był kapłanem Archidiecezji Lubelskiej. Urodził się w Pełczynie 23 września 1911 r., a święcenia przyjął z rąk biskupa Mariana Fulmana 20 czerwca 1937 r.

W latach 1937–1940 był wikariuszem w Tarnogórze. Stamtąd został przeniesiony do Krzczonowa. Prawdopodobnie miało to związek z jego działalnością konspiracyjną – przeniesienie do innej parafii nastąpiło w obawie przed aresztowaniem księdza zaangażowanego w działalność niepodległościową. Między 1941 a 1945 rokiem był rektorem Kościoła Ducha Świętego w Kraśniku i prefektem miejscowych szkół.

Pracując w kraśnickiej parafii niósł pomoc najuboższym tworząc m.in. jadłodajnie dla ubogich, kupował lekarstwa, zbierał odzież. Opiekował się młodzieżą, aktywnie angażując się w tajne nauczanie i udzielając darmowych korepetycji. Rozpoczął też remont Kościoła Ducha Świętego. Także tutaj zaangażowany był w działalność konspiracyjną, był kapelanem dobrze zorganizowanych w okolicach Kraśnika struktur Narodowych Sił Zbrojnych. Wiadomo też, że uczestniczył w partyzanckich pogrzebach. Po wyzwoleniu nadal prowadził swoją pracę wśród biednych. Został członkiem Miejskiej Rady Narodowej w Kraśniku, a z zachowanych dokumentów wynika również, że kilkakrotnie uczestniczył w posiedzeniach Powiatowej Rady Narodowej, gdzie zabierał głos, apelując o pomoc dla biednych.

nagrobek ks zielinskiJego interwencja w sprawie zmiany nazwy ul. Józefa Piłsudskiego na ul. Partyzantów mogła być, zdaniem niektórych, bezpośrednią przyczyną jego zabójstwa. Według świadków zginął we własnym mieszkaniu, w sobotę, 10 marca 1945 r., o godzinie 21.15 od strzału w głowę. Dwaj mężczyźni, którzy wtargnęli do mieszkania kapłana postrzelili również jego gospodynię. Jednego z domniemanych sprawców złapano i osądzono (za postrzelenie gospodyni, nie za zabicie księdza). Według niektórych za śmierć ks. Stanisława Zielińskiego odpowiadają funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa.

Działające w Kraśniku Bractwo ks. Stanisława Zielińskiego od kilku lat podejmuje starania o jego beatyfikację.

ozdobnik2

 

erazmozdobnik Był kolejną postacią związaną z Kraśnikiem. Chociaż faktycznie urodził się i mieszkał w Liśniku, to jednak utrzymywał bardzo bliskie kontakty z Kraśnikiem i jego właścicielami, Tęczyńskimi. Erazm Otwinowski jest postacią prawie zupełnie nieznaną, choć jego biogramy znajdują się we wszystkich współczesnych encyklopediach polskich. Przyczyn tego szukać należy w specyfice twórczości literackiej tego ariańskiego pisarza oraz bulwersującemu wydarzeniu, którego był autorem, kiedy podczas procesji Bożego Ciała w Lublinie w roku 1564, będąc jeszcze kalwinistą, znieważył hostię.

Erazm Otwinowski urodził się między 1524 a 1526 rokiem w Liśniku. Pierwsze informacje dotyczące Otwinowskiego związane są z jego pobytem na dworze wojewody krakowskiego Piotra Kmity (ok. 1477– 1553). Nauczycielem jego był tam Marcin z Opoczna, światły humanista, który z polecenia Kmity prowadził rodzaj szkoły dla synów szlacheckich, przyjętych na jego dwór. Przebywając na dworze tak znakomitego magnata polskiego, ukształtowały się jego poglądy polityczne. To właśnie Piotr Kmita – zaufany stronnik królowej Bony – popierał jej pokojową politykę wobec Turcji, jednocześnie zwalczając wpływy habsburskie. Wykorzystał te doświadczenia Otwinowski, uczestnicząc w poselstwie do Turcji (1557) oraz popierając w wolnych elekcjach kandydatury Wilhelma z Rozemberga (1573) oraz Stefana Batorego (1575). W roku 1548, z polecenia Piotra Kmity, przebywał na dworze biskupa chełmińskiego, a następnie warmińskiego Tiedemana Gisego (1480–1550). Tam też zetknął się z reformacją. Biskup Gise, jako zwolennik kompromisu z innowiercami, często prowadził z nimi dysputy, starając się w ten sposób powstrzymać reformację. Musiał być przy nich obecny również Otwinowski. Po śmierci Gisego wrócił na dwór Piotra Kmity, u którego służył do roku 1553. Po jego śmierci Erazm znalazł sobie innego możnego protektora, mianowicie największego magnata swej okolicy, rezydującego w Kraśniku Stanisława Tęczyńskiego, na którego dworze przebywał w latach 1553– 1561. Jest to okres ożywionej działalności politycznej oraz religijnej.

ozdobnik Jednym z nielicznych, dobrze znanych faktów w życiu Otwinowskiego, było poselstwo do Turcji, którego opis zachował się w diariuszu zatytułowanym Wypisanie drogi tureckiej. Otwinowski musiał odznaczać się niemałymi zdolnościami, energią i inteligencją, skoro kasztelan chełmski Andrzej Bzicki, wyznaczony przez sejm warszawski w 1557 r. wielkim posłem do Turcji, zwerbował go do swego orszaku. Oprócz nich w poselstwie uczestniczyli: Dobrogost Szamotulski, Kasper Burzyński, Stanisław i Tomasz Żółkiewscy, Andrzej Sienieński, Prandota Wilczopolski oraz Wincenty Wieruski. Wszyscy uczestnicy to szlachta z ziemi lubelskiej i chełmskiej, sąsiedzi i przyjaciele Otwinowskiego. Koszty wyprawy ponosili Andrzej Bzicki oraz Stanisław Tęczyński, który polecił mu załatwić w Stambule kilka spraw, między innymi doręczyć jurgielt nadwornemu tłumaczowi sułtańskiemu – Straszowi. Wyprawa do Turcji trwała cztery miesiące.

W latach 1561–1563 Erazm Otwinowski przebywał na służbie u Jana Baptysty Tęczyńskiego. Z jego osobą związana jest kolejna wyprawa, tym razem do Szwecji. Jan Baptysta Teczyński udał się tam wraz z poselstwem w 1561 r., by złożyć powinszowanie królowi Erykowi z okazji objęcia tronu szwedzkiego. Podczas tej wizyty zawiązał się płomienny romans Tęczyńskiego z siostrą królewską Cecylią. Zakończył się on tragicznie, gdyż kandydat na królewskiego zięcia nie spodobał się Erykowi. Nie zraziło to Jana Baptysty, który w 1563 r. podjął kolejną próbę zdobycia Cecylii. W tej drugiej wyprawie uczestniczył również
Erazm Otwinowski, który odegrał w niej kluczowa rolę. Otóż bohaterowie tej wyprawy dostali się do niewoli, a Otwinowski z racji znajomości języka niemieckiego prowadził rozmowy mające na celu ich uwolnienie. Zachował się tekst mowy, jaką wygłosił Erazm do admirała duńskiego Pedera Skra-
ma, w której domagał się uwolnienia Polaków. W międzyczasie umiera w więzieniu Jan Baptysta Tęczyński – wraz z jego śmiercią kończy się szwedzka przygoda Erazma Otwinowskiego.

ozdobnik Oprócz działalności literackiej i dyplomatycznej bierze on aktywny udział w zjazdach szlachty różnowierczej. Pierwsza wzmianka pochodzi z sierpnia 1559 r., kiedy to Otwinowski przebywa na zjeździe w Pińczowie. W tak krótkim czasie wyrasta on na jednego z bardziej znanych kalwinistów w Polsce. Uczestniczy w pogrzebie Jana Łaskiego w Pińczowie (styczeń 1560 r.), w synodach: dystryktowym w Bychawie oraz generalnym w Książu (oba w 1560 r.). Wydarzeniem, które odbiło się głośnym echem, nie tylko w Polsce, było znieważenie przez Erazma Otwinowskiego hostii podczas procesji Bożego Ciała w Lublinie w czerwcu 1564 r. Wspominają o tym wydarzeniu Stanisław Lubieniecki w Historia Reformationis Poloniae, zaciekły przeciwnik reformacji kardynał Stanisław Hozjusz oraz nuncjusz apostolski w Polsce Francesco Commendone. Mimo bezsprzecznej winy Otwinowski, dzięki obronie samego Mikołaja Reja, zostaje uwolniony przez Sąd Sejmowy.

Około 1570 r. Otwinowski przystąpił do lubelskiej gminy ariańskiej i od tego czasu jego życie było ściśle związane z dziejami zboru braci polskich w Małopolsce. Wyrazem utrzymania ściślejszych związków z braćmi polskimi była decyzja o przeprowadzeniu się ok. 1598 r. z Liśnika do Rakowa. W ten sposób Erazm Otwinowski związał się na stałe z centrum polskiego arianizmu. Tam też uczestniczył w zakładaniu słynnej Akademii Rakowskiej (1602), zostając jednocześnie jednym z kuratorów tej szkoły. Zmarł w Rakowie w czerwcu 1614 roku.

ozdobnik2

bashevis singerozdobnik Isaac Bashevis Singer (ur. 21 listopada 1902 w Leoncinie, zm. 24 lipca 1991 w Miami) – pisarz pochodzenia żydowskiego, tworzący głównie w języku jidysz, dziennikarz. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1978.

Isaac Bashevis Singer urodził się w Leoncinie, wsi w pobliżu Nowego Dworu Mazowieckiego. W 1917 r. trzynastoletni wtedy Singer wraz z matką i młodszym bratem przeprowadzili się do Biłgoraja, do domu dziadków. Decyzja ta była podytkowana trudną sytuacją materialną rodziny podczas wojny. Biłgoraj był wtedy dziesięciotysięcznym miasteczkiem zamieszkanym przez około trzy i pół tysiąca Żydów. Był to świat nieskażony przez cywilizację, spotkać tu można było pobożnych Żydów w chałatach, którzy modlili się trzy razy dziennie zgodnie z codziennym rytuałem ich religii. Dla Isaaca miasteczko to było potężnym źródłem natchnienia co znajdzie odzwierciedlenie w jego twórczości. To, co tu zobaczył na stałe zapisało się w jego pamięci. Miasto  stało się dla pisarza prototypem żydowskiego sztetla. W Biłgoraju pozostał do początku lat dwudziestych.W 1923 roku na stałe wrócił do Warszawy, gdzie zadebiutował jako literat. W 1935 roku, z powodu narastających nastrojów antysemickich wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Pisarz wydał kilkanaście powieści i zbiorów opowiadań. W jego obszernym dorobku szczególne miejsce zajmują opowiadania. Zdaniem krytyki w nich najpełniej objawia się jego narratorskie mistrzostwo. Szczególny rozgłos zyskały opowiadania utrzymane w tonie ludowej baśni, gdzie rzeczywistość miesza się z fantazją, ludowymi wierzeniami i przesądami, a ludzie żyją w niezwykłym świecie rządzonym  przez zjawiska nadprzyrodzone. Jego utwory przesiąknbięte są folklorem żydowskim. Ukazują filozoficzno- religijne problemy moralne, a także starcia środowisk zasymilowanych i ortodoksyjnych. Duża część jego twórczości wiąże się ze wspomnieniami z Polski. Odtwarzał zaginiony, żydowski świat z czasów przedwojennych. Źródło weny literackiej Singera często przypisuje się Biłgorajowi, o którym pisał. Także w innych miejscowościach, przed wojną licznie zamieszkiwanych przez Żydów, umieszczał akcję swoich powieści. Pojawiał się tam więc Frampol, Zaklików, Krzeszów, Goraj, Szczebrzeszyn.

ozdobnik W kilku utworach obecny jest także Kraśnik. Są to : Lustro - w zbiorze "Gimpel Głupek"(1945), Zjawa - w zbiorze opowiadań pod tym samym tytułem (1985), Estera Kreindł Druga - w "Krótkim piątku" (1963), Goście w zimową noc - w "Przyjacielu Kafki" (1970), Cejt i Rejct - w "Seansie spirytystycznym (1968) oraz w "Miłości i wygnaniu - autobiografii (1984).

Zjawa - Ciotki Jentł opowiada pewną historię podczas spotkania kobiet. W Kraśniku była mała jesziwa, której przełożonym był reb Pinkas. Jego żona - Grina Chasza - chodziła do bogatych domów zagniatać ciasto i prać bieliznę. Mieli jednego syna i dwie córki. Najstarsza, Cylka, była wyjątkową pięknością. Pewnego razu do Kraśnika przyjechał Jakir - syn bogatej rodziny z Lublina. Natychmiast zakochał się w Cylce. Ogłoszono zaręczyny. Niespodziewanie Jakir wyjechał do Lublina. Dni mijały, a on nie wracał. Zamiast Jakira w Kraśniku zjawiła się jego matka, oznajmiając, że syn ma już inną dziewczynę. Na wieść o tym matka Cylki rozchorowała się, cierpiała też sama Cylka. W jesziwie Pinkasa zakochany był Ilisz, młody i biedny geniusz Talmudu pochodzący z Kielc. Ilisz wysłał swatkę do reb Pinkasa i oświadczyny o rękę Cylki zostały przyjęte. Ślub odbył się na dziedzińcu kraśnickiej synagogi. Zeszło się całe miasto. Ale problemy młodych się nie skończyły, ponieważ nie doszło do tradycyjnej konsumpcji małżeństwa. Podczas przesłuchania u rabina okazało się, że w łóżku między młodymi leżała w nocy zjawa mężczyzny. Zapewne był to Jakir. Cylka przestała wychodzić z domu. Pewnego dnia zniknęła. Uciekła z Kraśnika, wychrzciła się i wstąpiła do klasztoru.

Lustro - Cyrł, bogata kokietka z Kraśnika, wychowana w Krakowie, nie może przyzwyczaić się do życia na prowincji. Jej matka nie żyje, ojciec handluje drewnem, a mąż spławia drewno do Gdańska. Znudzona dziewczyna całymi dniami przesiaduje w domu, naga, przed lustrem. Nie ma o czym rozmawiać z ludźmi z Kraśnika, pragnie odmiany. Pewnego dnia w lustrze zobaczyła małego diablika. Uległa jego podszeptom i namowom. Obiecując szczęście, diabeł porwał ją do piekieł. Kiedy zniknęła z Kraśnika, szukali jej wszyscy. Bez skutku.

Estera Kreindł Druga - bohaterami opowiadania są: wdowiec Meir Zysł nauczyciel Talmudu z Biłgoraja; Rejce - wdowa po zbankrutowanym przedsiębiorcy z Kraśnika Tanchumie Izbiierze; Simmele - córka Rejce, polem przemieniona w Esterę Kreindl Drugą; wdowiec Zurech Lipower z Zamościa, którego żoną była Estera Kreindl. Po jej śmierci Simmele wcieliła się w Esterę i została Esterą Kreindl Drugą. Według Singera historia ta była długo dyskutowana wśród żydowskiej społeczności Kraśnika, Biłgoraja i Zamościa.

ozdobnik Świat Izaaka Bashevisa Singera możemy odkrywać ponownie dzięki projektowi pn. Festiwal Śladami Singera. To niezwykła podróż edukacyjno-artystyczna odwołująca się do historii miast i miasteczek Lubelszczyzny, które były ulubionymi miejscami akcji opowiadań laureata literackiej Nagrody Nobla. Singer to wyjątkowy pisarz, który swoją twórczością rozsławił nasz region. Dzięki jego opowiadaniom znane są w całym świecie nazwy takich miast jak Kraśnik, Tyszowce, Szczebrzeszyn, Józefów, Biłgoraj czy Lublin. Festiwal zawitał w 2013 roku również do Kraśnika, stając się od razu jednym z ważniejszych wydarzeń kulturalnych.

ozdobnik2

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem